Waxaan inta badan qof waliba is waydiiyaa dadka soomaaliyeed miyaysan iyagu dalka lahayn maxay sidan ugu gelayaan? Miyuusan dalkani ahayn kii ay u dhasheen iyo dhaxalkii awoowgood?

Hadaba su,aalahaas ka dib waxaa ku badan umada soomaaliyeed erayo hadaad tixraacdo kuu muujinaya inaysan iyagu dalka lahayn oo ay yihiin dad iska dhexjooga waayo waxaad ogaanaysaa markaad si dhaba ugu kuurgasho in qofka dibada uga baxaana yidhaahdo ilaahayoow adigaa iga soo saaray. isaga oo u isticmaala dhawaq ahaan oo keliya xagaad ka timid soomaaliya. Kan joogaana jecel yahay inuu mar uun dibada uga baxo oo aanu dib ugu soo noqon.

Arinta labaad ayaa ah qolo kasta oo siyaasad ama nidaam ku joogta oo magac kooxeed ama mid dowladeed leh , in lagu sifeeyo arimahan.inay la safan yihiin ama taageero ka helaan ama ay fulinyaan danaha dadkaas kuwaas oo kala ah .ama la yidhaahdo shacabka dhexdiisaa koox heblaayo -

Waxaa aqoonsan caalamka iyo jimciyada quruumaha ka dhaxaysa
waxaa uu taageero buuxda ka haystaa maraykan iyo midowga yurub
Waxaa wata carabta iyo wadamada khaliijka
Waxuu xidhiidh fiican la leeyaahy midowga afrika ama wadamada deriska ah
Waxaana marqaati ka nahay inuu nin waliba fuliyo ujeedada loo soo igmado ee wadamada shisheeye isaga oo ku dabaqaya marxalada colaadeed oo amaandaro ee ka taagan wadanka isaga oo ka faa, iidaysana shacabka taagtadaran isaga oo maskaxda ka qaldaya inta ku taageerta qabiil ama qarash isaga oo qalad sax uga dhigayaa ayaynu u bixinaa magacyo badan oo aysan dhamaantood istaahilin.

Ma jiro urur lagu amaano ama maamul waxaa doortay shacabka waxaa raacsan dadwaynaha waxaa lagu doortay hawlkarnimo daacadnimo wadaniyad iyo waxqabad.

Waxaa raacsan wxagaradka , waxaa la jira odayaasha iyo hogaanka dhaqanka

Waxaa doortay dhalinyarada iyo ardayda, waxaa taageersan haweenka Iyo dadka naafada ah.

Hadaba haddii dadkii shacabka ahaana naceen dalka joogistiisa oo ay ka jecel yihiin wadamada shisheeye kii maamul ama dowlad ama urur ahaana yahay mid ku tiirsan wadamada shisheeye , miyaysan ahayn in lays waydiiyo su,aashan hordhaca ama ciwaanka aaan ka dhigay ee ah..

Dalkan mee Dadkiise? Dadkanse mee Dalkoodii?

Waxaa wax cajiiba ama wax lala yaabo lagu tilmaami karaa caalamka waxaa laga isticmaala carab iyo cajam madow iyo cadaan , in laysku doorto deegaan iyadana oo deegaankaas lagu qiimeeyo dhinaca dhaqaalaha siyaasada , iyo istiraajiyada , in laysku doorto hadaf siyaasadeed iyo feker laga midaysan oo xisbi magaciis laysku yidhaahdo iyada oo hogaanku codka ku kasbado kartidiisa ,soomaaliduna waxay wax ku qiimaysaa ama ku doorata isku soo sharaxdaa waa qofka reerka qoyska ama jufada uu ka soo jeedo taas oo lagu miisaamo waxgalkiisaa haddii reer badan uu ka soo jeedana inuu yahay wax gal haduu reer yar kasoo jeedana inuusan waxbagelin

Hadaba yaa wax gal ah yaanse ahayn waxgal bal aan tusaale xigmadeed soomaalidii hore laga soo wariyay soo qaato- Maahmaah soomaaliyeed ama murtiya ayaa tidhaahda . waxaa lays waydiiyay waa kee ninka Ragga ah?

waxaa lagu tilmaamay caalamado badan oo ay ka mid yihiin, aftahanka, indheergaradka, deeqsiga, geesiga, nabadoonka, IQB

waxaa la yidhi dhamaantood waa calaamado ka mid calaamadaha Ragga laakiin nin Ragg ah maaha hadaba waxay ku tilmaameen odayadii iyo waxgaradkii hore sidan ninka Ragga ah.

Nin Dadkiisa u Nacasa
Caddowgiisana u Nacaba
Gurigiisana u Naxariista
Haddaba aan macnayno waxaa waxgal ah oo rag ninka dalkiisa iyo dadkiisa u nacasa oo aan xoogiisa iyo xeeladiisaa iyo kartidiisaa u adeegsan ee u dulqaata una samra xumahoodana is dhaafiya kana aargoosan haday xumeeyaan.

Tan labaad caddowgiisana u Nacab oo oo iska celiya af iyo adin una diidaa kana ilaashada sirtiisa god dalooladiisaa qariya oo marna aan siinin wax fursada cadoowgiisaa ka feejigan xaalad walba colaad iyo nabad.

Gurigiisa u naxariista ubadkiisaa , marwadiisaa , ehelkiisaa, xididkiisa, dhinac walba kuna amaanan nin waxgalnimadiisaa oo aan marnaba lagu xaman xila gube , xigaal dhibe, xidid xumeeye, iyo ma xishoodo, arxanlaawe ah. ninkaas ayaa la odhan karaa waa waxgal , waa hogaamiye waa wadani ama waa nin masiirka umada lagu aamini karo laguna dooran karo , balse waa inay dadka soomaaliyeed ku jiraan dad marka hore leh miisaan ay ku miisaamaan dadka shaqsiyadiisaa ee aanay ku miisaamin dhalashada qoyskiisa, qabiilkisa, dhaqaalihiisa, shahaadada uu sito hadaanay la socon karti ileen nin waliba nin liita nacab iyo tuugba waa qaadan karaa shahaado waxbarash.

Ninba qiimihiisa ileen lagu qiyaasaa Ninba qaabka uu yahayba qorshe loogu yeelaa

Waxaa nasiib daro ah in qowmiyada dhan ee soomaaliyeed ee leh taariikhda aadka u fog mudo 20 sano ah laga waayay inay aasaasaan hal urur oo wadaniya oo u aan ku tiirsanayn , qabiil , dhaqaale, shisheeye, iyo ujeedo kale toona oo difaaca qaranimada soomaaliyeed .Oo isu taaga oo u dhaqaaqa inay af iyo adinba ku badbaadiyaan dalkan iyo dadkan ka baxay saaxada caalamka ee qarka ka sii lulata , ma jiro urur wadaniya oo hal maalin u dagaalamay ama u mudaaharaaday inuu soo celiyo nabada mana jiro hal shaqsi oo ka madaxbanaan dhibaatada soomaaliya , ee ku salaysan qabiilka , ninjeclaysiga, dulmiga , iyo kala qaybsanaanta bulshada.

waxaan xasuustay hees uu qaadi jiray 90meeyadii fanaanka caanka ah ee lafoole. Aniga oo aan garanayn abwaanka sameeyay balse uga mahadcelinayaa ayaa waxaa ka mid ahaa erayadeeda.

Gurigeeda dumisaay
Alaabada ka gurataay
Dal shisheeye gaysaay
Geerida ku faraxdaay
Walaalkeed goblamisaay
Bidhaan gebi ka lulataay
Qayrkeed ma gaadhaay
Galbate is daba qabo

Tixdan ama heestan ayaa kuu muujinaysaa dhamaan dabeecadaha soomaalida iyo inaysan lahayn wax wadaniyada iyo inaysan lahayn meel loo raaco.

Qoraalkan oo aan ugu talogalay in bulshada soomaaliyeed is waydiiso su,aasha ah yaa dalka iska leh, haday u helaan jawaab, waxaa halkaas ka soo baxaysa arin muhiima oo ah in dalka dadka iska leh lagala xaajaysto sidii ay dalkooda u hagaajin lahaayeen.

Dadkuse markay ogaadaan su,aasha ah dalkooda dhabta meesha uu yahay iyo cida laga doonayo inay daryeesho, danayso, horumariso , dejiso, iyana waxaa halkaas ka soo baxayaa .ujeedo wayn oo ah inuu qof ilaawo inuu ku haleeyo dalkiisa dad kale ama ciidaan kale ama wadan kale oo shisheeye isuna xilqaamo sidii u u maaraybn lahaa dhibaatada baahsan ee dalkiisa taalla.

Waxaan hadalkayga ku soo afjarayaa dalkeena reer galbeed ma dumin ee inagaa duminay

Reer galbeedkuna inama qixin ee inaga is qaxinay , dadkeena cadow ma dhamayn ee inahaa dhamaynay , dowladaha shisheeyana inagaa shaqaale u ah oo danahooda fulina maahee hadaan diidno inaguma dirqiyi karaan is dila, is dooxa, dalkiina dumiya, dadkiina qixiya , diintiina dooriya, dabku shida dalkiina .

Dadoow anigu yaabaye
Dalkan mee dadkiisii
Dadkanse mee dalkoodii
Dunidaa la yaabtoo
Dugaagaa ku diimoo
Duunyada asqoowdoo
Kuli doodda culusbay
La dakaamayaanoo
Dawakh ay ka qaadeen
Dadka dila walaalkood
Duminayaa gurigood
Dafirayaa dhaqankii
Dunji soo jireenkii
Duqowdoodii dhawrayn
Dabargooynta loo diray
Dunidaa la yaabtoo
Dugaagaa ku diimoo
Duunyadaa asqoowdoo
Kuli dooda culusbay
La dakaamayaanoo
Dawakh bay ka qaadeen
Dadoow anigu yaabaye
Su,aalahan dareenka leh
Doodahan is waydii
Daydaya jawaabtood!!!
Ma dadba ma duunya
Ma damiir la,aanbaa
Ma dareen la,aanbaa
Dalkan ay gubaayaan
Dadkan ay dilaayaan

Dabka ay shidaayaan
Danbigay falaayaan
Deelqaafka aan garan
Daydaya jawaabtood
Ila doonaya nabadoo
Nabad doora oo wacan
Iyo dowladnimo dhaba
Dawgeen ku gaarnaa
31 May 2010, Hal-abuurkii Cabdiraxiin Hilowle Galayr, abdirihiin1@hotmail.com

Cabdiraxiin Hilowle Galayr
Dalkan mee Dadkiisii? Dadkanse mee Dalkoodii?

Contact Qaranka.com Email: ahassannn@yahoo.com